Japan to Bring Samples From Mars’ Moon: ମଙ୍ଗଳ ଗ୍ରହର ଫୋବୋସରୁ ମାଟି ଆଣିବ ଜାପାନ! ୨୦୩୧ରେ ପୃଥିବୀକୁ ଫେରିବ ମହାକାଶଯାନ

ଜାପାନ ଏକ ଐତିହାସିକ ମହାକାଶ ଅଭିଯାନ ଆରମ୍ଭ କରିବାକୁ ଯାଉଛି। ଏହି ଅଭିଯାନରେ ମଙ୍ଗଳ ଗ୍ରହର ଉପଗ୍ରହ ଫୋବୋସ୍‌ (Phobos) ରୁ ମାଟି ଓ ପଥରର ନମୁନା ସଂଗ୍ରହ କରି ପୃଥିବୀକୁ ଆଣିବାକୁ ଯୋଜନା ରହିଛି। ଜାପାନର ମହାକାଶ ଗବେଷଣା ସଂସ୍ଥା ଜାକ୍ସା ନେତୃତ୍ୱରେ ହେଉଥିବା ଏହି ଅଭିଯାନରେ ଆମେରିକାର ନାସା ସମେତ ଅନ୍ୟ ଦେଶର ମହାକାଶ ସଂସ୍ଥା ମଧ୍ୟ ସହଯୋଗ କରୁଛନ୍ତି। ଯୋଜନା ଅନୁସାରେ, ଏହି ମହାକାଶଯାନ ୨୦୩୧ରେ ନମୁନା ନେଇ ପୃଥିବୀକୁ ଫେରିବ।

ମଙ୍ଗଳ ଗ୍ରହର ଦୁଇଟି ପ୍ରାକୃତିକ ଉପଗ୍ରହ ରହିଛି; ତାହା ହେଉଛି ଫୋବୋସ୍‌ ଓ ଡେଇମୋସ୍‌ (Deimos)। ଏହି ଦୁଇଟି ଉପଗ୍ରହ କିପରି ସୃଷ୍ଟି ହେଲା, ତାହା ବୈଜ୍ଞାନିକଙ୍କ ପାଇଁ ଏବେ ବି ଏକ ବଡ଼ ରହସ୍ୟ।

କେତେକ ବୈଜ୍ଞାନିକଙ୍କ ମତରେ, ମଙ୍ଗଳ ଗ୍ରହ ସହ ଏକ ବଡ଼ ମହାକାଶୀୟ ବସ୍ତୁର ଧକ୍କା ହେବା ପରେ ବାହାରିଥିବା ପଦାର୍ଥରୁ ଏହି ଉପଗ୍ରହଗୁଡ଼ିକ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥାଇପାରେ। ଅନ୍ୟ କେତେକଙ୍କ ମତରେ, ଏଗୁଡ଼ିକ ଅନ୍ୟ ସ୍ଥାନରୁ ଆସି ମଙ୍ଗଳର ମାଧ୍ୟାକର୍ଷଣ ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ତାହାର କକ୍ଷପଥରେ ରହିଯାଇଥିବା ଗ୍ରହାଣୁ ହୋଇପାରନ୍ତି।

ଫୋବୋସ୍‌ର ମାଟି ଓ ପଥରକୁ ପରୀକ୍ଷା କରି ଏହି ରହସ୍ୟର ସମାଧାନ ଖୋଜିବା ଏହି ଅଭିଯାନର ମୁଖ୍ୟ ଲକ୍ଷ୍ୟ। ଏହାଦ୍ୱାରା ମଙ୍ଗଳ ଗ୍ରହର ଇତିହାସ ଓ ସୌରଜଗତର ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ବିକାଶ ସମ୍ପର୍କରେ ମଧ୍ୟ ନୂଆ ତଥ୍ୟ ମିଳିପାରେ।

କେଉଁଠି ରହିଛି ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ଚ୍ୟାଲେଞ୍ଜ?

ଫୋବୋସ୍‌ରେ ଅବତରଣ କରିବା ଏହି ଅଭିଯାନର ସବୁଠାରୁ କଷ୍ଟକର ଅଂଶ। ଏହି ଉପଗ୍ରହର ମାଧ୍ୟାକର୍ଷଣ ଶକ୍ତି ପୃଥିବୀ ତୁଳନାରେ ପ୍ରାୟ ୨,୦୦୦ ଭାଗରୁ ମାତ୍ର ଗୋଟିଏ ଭାଗ। ଏତେ କମ୍ ମାଧ୍ୟାକର୍ଷଣ ଯୋଗୁଁ ମହାକାଶଯାନ ଅବତରଣ ସମୟରେ ଭୂମିରେ ଭଲ ଭାବରେ ସ୍ଥିର ରହିବା ଏବଂ ନମୁନା ସଂଗ୍ରହ କରିବା କଷ୍ଟକର ହୋଇପାରେ।

ଏହି ସମସ୍ୟାର ସମାଧାନ ପାଇଁ ମହାକାଶଯାନରେ ଧକ୍କାର ପ୍ରଭାବ କମାଇବା ଭଳି ବ୍ୟବସ୍ଥା ସହ ଚାରିଟି ଗୋଡ଼ ଥିବା ଲ୍ୟାଣ୍ଡିଂ ସିଷ୍ଟମ୍‌ ରହିବ। ଏହା ସହ ଫୋବୋସ୍‌ର ପୃଷ୍ଠଭାଗ ଅନୁଧ୍ୟାନ କରିବା ପାଇଁ ଫ୍ରାନ୍ସ ଓ ଜର୍ମାନୀ ମିଳିତ ଭାବେ ତିଆରି କରିଥିବା ‘ଆଇଡେଫିକ୍ସ’ (Idefix) ନାମକ ଏକ ଛୋଟ ରୋଭର୍‌କୁ ପଠାଯିବ। ଏହା ନମୁନା ସଂଗ୍ରହ ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ ସ୍ଥାନ ଚିହ୍ନଟ କରିବାରେ ସହାୟତା କରିବ।

କେମିତି ସଂଗ୍ରହ ହେବ ନମୁନା?

ଜାପାନର ଏହି ଅଭିଯାନର ନାମ MMX (ମାର୍ସିଅନ ମୁନ୍ସ ଏକ୍ସପ୍ଲୋରେସନ)। ଏହାର ଲକ୍ଷ୍ୟ ଫୋବୋସ୍‌ରୁ ଅତି କମ୍‌ରେ ୧୦ ଗ୍ରାମ୍‌ ମାଟି ଓ ପଥରର ନମୁନା ସଂଗ୍ରହ କରିବା।

ଏଥିପାଇଁ ଦୁଇଟି ପଦ୍ଧତି ବ୍ୟବହାର ହେବ। ଆମେରିକାର ନାସା ଦ୍ୱାରା ପ୍ରସ୍ତୁତ ଉପକରଣ ଚାପଯୁକ୍ତ ଗ୍ୟାସ୍‌ ବ୍ୟବହାର କରି ପୃଷ୍ଠଭାଗର ଧୂଳି ସଂଗ୍ରହ କରିବ।

ଅନ୍ୟପଟେ, ଜାପାନର ଉପକରଣ ପ୍ରାୟ ୨ ସେଣ୍ଟିମିଟର ଗଭୀରରୁ ନମୁନା ସଂଗ୍ରହ କରିବ। ଏହି ନମୁନାଗୁଡ଼ିକୁ ଏକ ସୁରକ୍ଷିତ କ୍ୟାପସୁଲ୍‌ରେ ରଖି ପୃଥିବୀକୁ ଅଣାଯିବ। ଯୋଜନା ଅନୁସାରେ, କ୍ୟାପସୁଲ୍‌ଟି ଅଷ୍ଟ୍ରେଲିଆରେ ଅବତରଣ କରିବା ପରେ ଜାପାନକୁ ନିଆଯିବ।

ମହାକାଶ ଗବେଷଣା ପାଇଁ କାହିଁକି ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ?

ଏହି ନମୁନାରେ ମଙ୍ଗଳ ଗ୍ରହରୁ ଆସିଥିବା ପଦାର୍ଥର ଚିହ୍ନ ମିଳିପାରେ। ଏହା ବୈଜ୍ଞାନିକଙ୍କୁ ମଙ୍ଗଳର ଭୂତାତ୍ତ୍ୱିକ ଇତିହାସ ଏବଂ ସେଠାରେ କେବେ ଜୀବନ ରହିଥିବାର ସମ୍ଭାବନା ସମ୍ପର୍କରେ ଅଧିକ ତଥ୍ୟ ଦେଇପାରେ। ତେବେ ଏହି ଅଭିଯାନରୁ ଜୀବନର ପ୍ରମାଣ ମିଳିବ ବୋଲି ଏବେଠାରୁ ନିଶ୍ଚିତ କରାଯାଇପାରିବ ନାହିଁ।

ଏହା ସହିତ, ଭବିଷ୍ୟତରେ ମଣିଷ ମଙ୍ଗଳ ଗ୍ରହକୁ ଯିବା ପାଇଁ ଫୋବୋସ୍‌କୁ ଏକ ସମ୍ଭାବ୍ୟ ଗବେଷଣା କେନ୍ଦ୍ର କିମ୍ବା ଅଭିଯାନର ଆଧାର ଭାବେ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଇପାରିବ କି ନାହିଁ, ସେଥିପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଏହି ଅଭିଯାନର ତଥ୍ୟ ଉପଯୋଗୀ ହେବ।

ଜାପାନର JAXA ଅନୁସାରେ, MMX ମହାକାଶଯାନକୁ ୨୦୨୬ରେ H3 ରକେଟ୍‌ ମାଧ୍ୟମରେ ଉତ୍‌କ୍ଷେପଣ କରିବାର ଯୋଜନା ରହିଛି। ପ୍ରାୟ ଗୋଟିଏ ବର୍ଷ ପରେ ଏହା ମଙ୍ଗଳ ଅଞ୍ଚଳରେ ପହଞ୍ଚିବ ଏବଂ ନମୁନା ସଂଗ୍ରହ ଓ ଗବେଷଣା ପରେ ୨୦୩୧ରେ ପୃଥିବୀକୁ ଫେରିବା ଲକ୍ଷ୍ୟ ରହିଛି।